ЁЯМП рддीрд╕рд░ी рд╕े рдЫрдаी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा: рдЙрднрд░рддे рднाрд░рдд рдХी рдЫрд▓ांрдЧ рдпा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рджрдмाрд╡ों рдХा рдк्рд░рддिрдмिंрдм?

 

ЁЯМП рддीрд╕рд░ी рд╕े рдЫрдаी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा: рдЙрднрд░рддे рднाрд░рдд рдХी рдЫрд▓ांрдЧ рдпा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рджрдмाрд╡ों рдХा рдк्рд░рддिрдмिंрдм?

рдкिрдЫрд▓े рдПрдХ рджрд╢рдХ рдоें India рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдПрдХ рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рд▓ेрдХिрди рдЬрдЯिрд▓ рдХрдеा рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рд╣ै। рдХрднी рднाрд░рдд рдХो рджुрдиिрдпा рдХी рддीрд╕рд░ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрдирдиे рдХी рдУрд░ рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рдмрддाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдХрднी рд╡िрднिрди्рди рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдХрд▓рдиों рдоें рдЙрд╕рдХी рд╕्рдеिрддि рдкाँрдЪрд╡ीं рдпा рдЫрдаी рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ рдХेрд╡рд▓ рдЖंрдХрдб़ों рдХा рдн्рд░рдо рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╢рдХ्рддि-рд╕ंрддुрд▓рди, рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдФрд░ рд░рдгрдиीрддिрдХ рджрдмाрд╡ों рдХा рдоिрд╢्рд░िрдд рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै।

рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि “рддीрд╕рд░ी” рдФрд░ “рдЫрдаी” рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдЕंрддрд░ рдХैрд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрджि рд╣рдо GDP (Nominal) рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджेрдЦें, рддो рднाрд░рдд рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдкाँрдЪрд╡ें рдпा рдЫрдаे рд╕्рдеाрди рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд░рд╣рддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдпрджि Purchasing Power Parity (PPP) рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХिрдпा рдЬाрдП, рддो India рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рджुрдиिрдпा рдХी рддीрд╕рд░ी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдХा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдоाрдкрджंрдбों (metrics) рдХे рдЕंрддрд░ рдХा рдоाрдорд▓ा рднी рд╣ै। рдлिрд░ рднी, рдЗрд╕ рдЕंрддрд░ рдХे рдкीрдЫे рдЫिрдкी рдЧрд╣рд░ी рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддाрдУं рдХो рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।

рднाрд░рдд рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдпाрдд्рд░ा рдПрдХ рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬрдм рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕्рд╡рдпं рд╕ंрдХ्рд░рдордг рдХे рджौрд░ рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। United States рдФрд░ China рдХे рдмीрдЪ рдмрдв़рддी рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдиे рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░, рдиिрд╡ेрд╢ рдФрд░ рд╕рдк्рд▓ाрдИ рдЪेрди рдХो рдЕрд╕्рдеिрд░ рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдЙрди рджेрд╢ों рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд╣ै, рдЬो рддेрдЬी рд╕े рдЙрднрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣ рдмрдиाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рдЪीрди рдХे рдмीрдЪ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдпुрдж्рдз, рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рддिрдмंрдз рдФрд░ рдЯैрд░िрдл рдиीрддिрдпाँ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЬрдм рдЗрди рджोрдиों рдорд╣ाрд╢рдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рддрдиाрд╡ рдмрдв़рддा рд╣ै, рддो рдЗрд╕рдХा рд╕ीрдзा рдк्рд░рднाрд╡ рдиिрд╡ेрд╢ рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╣, рд╡िрдиिрд░्рдоाрдг рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рдкрд░ рдкрдб़рддा рд╣ै। рднाрд░рдд, рдЬो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╕ाрде рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдЗрд╕ рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдЕрдЫूрддा рдирд╣ीं рд░рд╣ рд╕рдХрддा।

рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдиीрддिрдпों рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ United States рдХा рд░рд╡ैрдпा рдХрдИ рдмाрд░ рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд░рд╣ा рд╣ै। рдЯैрд░िрдл рд╡िрд╡ाрдж, рдмाрдЬाрд░ рдкрд╣ुंрдЪ рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕рдЦ्рддी, рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдЬुрдб़े рдиिрдпрдоों рдкрд░ рджрдмाрд╡—рдпे рд╕рднी рдХाрд░рдХ рднाрд░рдд рдХे рдиिрд░्рдпाрдд рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдЕрддिрд╢рдпोрдХ्рддि рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा рдХि рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХी рд╢рд░्рддें рдХрдИ рдмाрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрднрд░рддी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХो рдЕрдкрдиी рдЧрддि рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдоें рдХрдаिрдиाрдИ рд╣ोрддी рд╣ै।

рдКрд░्рдЬा рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рднी рднाрд░рдд рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддि рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд╣рд▓ू рд╣ै। Strait of Hormuz рдЬैрд╕े рдоाрд░्рдЧों рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдКрд░्рдЬा рдЖрдкूрд░्рддि рднाрд░рдд рдХी рдЬीрд╡рдирд░ेрдЦा рд╣ै। рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рддрдиाрд╡, рдк्рд░рддिрдмंрдз рдФрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рдоुрдж्рджे рдЗрд╕ рдЖрдкूрд░्рддि рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЬрдм рдКрд░्рдЬा рдХी рд▓ाрдЧрдд рдмрдв़рддी рд╣ै, рддो рдЗрд╕рдХा рд╕ीрдзा рдЕрд╕рд░ рдЙрдд्рдкाрджрди рд▓ाрдЧрдд, рдорд╣ंрдЧाрдИ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░ рдкрдб़рддा рд╣ै।

рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी, рднाрд░рдд рдХो рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХा рднी рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। China рдХे рд╕ाрде рд╕ीрдоा рд╡िрд╡ाрдж рдФрд░ Pakistan рдХे рд╕ाрде рд▓рдЧाрддाрд░ рддрдиाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рднाрд░рдд рдХो рдЕрдкрдиे рд░рдХ्рд╖ा рдЦрд░्рдЪ рдХो рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЦрд░्рдЪ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдЙрди рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХो рднी рд╕ीрдоिрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ें рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рдвाँрдЪे рдкрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рдеा।

рдпрд╣ाँ рдпрд╣ рднी рд╕рдордЭрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХेрд╡рд▓ рдмाрд╣рд░ी рджрдмाрд╡ों рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी। рдЖंрддрд░िрдХ рдЪुрдиौрддिрдпाँ—рдЬैрд╕े рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕ृрдЬрди, рдХृрд╖ि рд╕ुрдзाрд░, рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рд╡िрдд्рддीрдп рд╕्рдеिрд░рддा—рднी рдЙрд╕рдХी рдЧрддि рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं। рдпрджि рдЗрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╕ुрдзाрд░ рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рддो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ों рдХा рдкूрд░ा рд▓ाрдн рдЙрдаाрдиा рдХрдаिрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

рдлिрд░ рднी, рдЗрд╕ рдкूрд░े рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдХो рдХेрд╡рд▓ рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рджेрдЦрдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। India рдХे рдкाрд╕ рдХрдИ рдРрд╕े рдХाрд░рдХ рд╣ैं, рдЬो рдЙрд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЙрд╕рдХी рдпुрд╡ा рдЖрдмाрджी, рдмрдв़рддा рд╣ुрдЖ рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдмाрдЬाрд░, рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рддेрдЬी рд╕े рд╣ो рд░рд╣ा рд╡िрдХाрд╕—рдпे рд╕рднी рдЙрд╕рдХी рддाрдХрдд рд╣ैं। рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдХंрдкрдиिрдпाँ рдЪीрди рдХे рд╡िрдХрд▓्рдк рдХे рд░ूрдк рдоें рднाрд░рдд рдХो рджेрдЦ рд░рд╣ी рд╣ैं, рдФрд░ рдпрд╣ рдПрдХ рдмрдб़ा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ै।

рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рднाрд░рдд рдХी рдХूрдЯрдиीрддि рднी рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддी рд╣ै। рд╡рд╣ рдЕрдоेрд░िрдХा, рд░ूрд╕, рдпूрд░ोрдк рдФрд░ рдПрд╢िрдпाрдИ рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиे рд╕ंрдмंрдзों рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдПрдХ рдмрд╣ु-рд╕ंрд░ेрдЦрдг (multi-alignment) рдХी рдиीрддि рдЕрдкрдиाрддा рд╣ै। Russia рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдХे рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрдмंрдз, рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╕ाрде рдЙрд╕рдХी рд░рдгрдиीрддिрдХ рд╕ाрдЭेрджाрд░ी—рджोрдиों рдпрд╣ рджिрдЦाрддे рд╣ैं рдХि рднाрд░рдд рдХिрд╕ी рдПрдХ рдз्рд░ुрд╡ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдирд╣ीं рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣рддा।

рдЗрд╕ рд╕ंрджрд░्рдн рдоें “рддीрд╕рд░ी рд╕े рдЫрдаी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा” рдХा рдк्рд░рд╢्рди рдХेрд╡рд▓ рд░ैंрдХिंрдЧ рдХा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рджिрд╢ा рдХा рд╣ै। рдпрд╣ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╕ंрдХेрдд рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдПрдХ рдРрд╕े рдоोрдб़ рдкрд░ рдЦрдб़ा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рд╡िрдХाрд╕ рдоॉрдбрд▓ рдХो рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рдЙрд╕े рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рджрдмाрд╡ों рдХे рдмीрдЪ рдЕрдкрдиी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдЖрдЧे рдмрдв़рдиा рд╣ोрдЧा।

рдЕंрддрддः, рдпрд╣ рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд рдХी рд╕्рдеिрддि рдХो рдХेрд╡рд▓ “рдЧिрд░ाрд╡рдЯ” рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиा рдПрдХ рд╕рд░рд▓ीрдХрд░рдг рд╣ोрдЧा। рдпрд╣ рдПрдХ рдЬрдЯिрд▓ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдЕрд╡рд╕рд░ рдФрд░ рдЪुрдиौрддिрдпाँ рджोрдиों рдоौрдЬूрдж рд╣ैं। рднाрд░рдд рди рддो рдкीрдЫे рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдФрд░ рди рд╣ी рдмिрдиा рдмाрдзाрдУं рдХे рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै—рд╡рд╣ рдПрдХ рдРрд╕े рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╣рд░ рдХрджрдо рдкрд░ рдЙрд╕े рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।


ЁЯза 

“рднाрд░рдд рдХा рддीрд╕рд░ी рд╕े рдЫрдаी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдмीрдЪ рдЭूрд▓рдиा рдХेрд╡рд▓ рдЖंрдХрдб़ों рдХा рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХा рдк्рд░рддिрдмिंрдм рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рдЙрднрд░рддी рд╢рдХ्рддि рдХो рдкुрд░ाрдиे рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдФрд░ рдирдИ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдХे рдмीрдЪ рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣ рдмрдиाрдиी рдкрдб़рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ рддрдк рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рднाрд░рдд рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╢рдХ्рддि рдЦुрдж рдХो рдвाрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै।”

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

рджрд╢рд░рде рдоांрдЭी : "рдоाрдЙंрдЯेрди рдоैрди"

рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рд░ाрд╕्рддे рд╣ी рд╕ुрд▓рдЭेрдЧी рдХрд╢्рдоीрд░ рд╕рдорд╕्рдпा

рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдФрд░ рдмрд╣ुрд▓рддा рд╡ाрдж рдХा рдЦोрдЦрд▓ाрдкрди